Հայաստանի Հանրապետությունում արտաքին տնտեսական գործունեության (ԱՏԳ) թվայնացման շնորհիվ մաքսային ձևակերպումների մեծ մասն այժմ իրականացվում է էլեկտրոնային եղանակով։ «Արտաքին առևտրի ազգային մեկ պատուհան» (Trade.gov.am / e-Customs) համակարգը թույլ է տալիս հայտարարատուներին և մաքսային բրոքերներին հայտարարագրել ապրանքները առանց թղթային քաշքշուկների և մաքսային մարմիններ ավելորդ այցելությունների։

Այս ուղեցույցում քայլ առ քայլ ներկայացնում ենք էլեկտրոնային մաքսային հայտարարագիր ներկայացնելու ամբողջական ընթացակարգը։
1. Նախապատրաստական քայլեր․ Ի՞նչ է անհրաժեշտ
Մինչ էլեկտրոնային համակարգում հայտարարագիր լրացնելը, անհրաժեշտ է ապահովել հետևյալ տեխնիկական և փաստաթղթային պահանջները․

1. Էլեկտրոնային թվային ստորագրություն (ԷՑՍ)․ Նույնականացման քարտ (ID card)՝ ընթերցող սարքով կամ mID (բջջային էլեկտրոնային ստորագրություն)։
   
2. Գրանցում Trade.gov.am համակարգում․ Ընկերության (ՀՎՀՀ) կամ ֆիզիկական անձի հաշվառում պորտալում։
   
3. Փաստաթղթերի էլեկտրոնային պատճեններ (PDF/JPEG)․
   Առևտրային հաշիվ-ապրանքագիր (Invoice)
   Փաթեթավորման ցուցակ (Packing List)
   Տրանսպորտային բեռնագիր (CMR, Air Waybill, Bill of Lading)
   Ծագման sertifikat (եթե առկա է)
   Համապատասխանության sertifikat-ներ կամ թույլտվություններ (եթե պահանջվում է)
   

2. Քայլ առ քայլ․ Հայտարարագրման ընթացակարգը
Քայլ 1․ Մուտք e-Customs / Trade.gov.am համակարգ
Մուտք գործեք համակարգ՝ օգտագործելով ձեր էլեկտրոնային ստորագրությունը կամ նույնականացման քարտը (ID card)։
Քայլ 2․ Ապրանքի ԱՏԳ ԱԱ (HS Code) կոդի մուտքագրում
Հայտարարագրի համապատասխան դաշտում լրացրեք ապրանքի 10-անիշ ԱՏԳ ԱԱ կոդը։ Համակարգն ավտոմատ կերպով ցույց կտա տվյալ ապրանքի համար գործող մաքսատուրքի, ԱԱՀ-ի դրույքաչափերը և անհրաժեշտ ոչ տեսչական թույլտվությունների ցանկը։
Քայլ 3․ Մաքսային արժեքի և տվյալների լրացում

• Մուտքագրեք ապրանքի հաշիվ-ապրանքագրային արժեքը (Invoice value):
  
• Ավելացրեք տրանսպորտային և ապահովագրական ծախսերը (եթե դրանք ներառված չեն գնի մեջ՝ ըստ Incoterms-ի):
  
• Լրացրեք բեռի քաշային տվյալները (Net / Gross) և տեղերի քանակը։
  

Քայլ 4․ Փաստաթղթերի կցում
Բեռնեք բոլոր պահանջվող փաստաթղթերի էլեկտրոնային պատճենները e-Customs համակարգ։ «Մեկ պատուհան» համակարգի շնորհիվ, եթե ձեզ անհրաժեշտ են եղել ՍԱՊԾ կամ Առողջապահության նախարարության թույլտվություններ, դրանք ավտոմատ կերպով կապակցվում են հայտարարագրին։
Քայլ 5․ Հայտարարագրի ստորագրում և ուղարկում
Ստուգեք մուտքագրված տվյալների ճշտությունը, հաստատեք հաշվարկված մաքսային վճարները և ստորագրեք հայտարարագիրը էլեկտրոնային ստորագրությամբ (ԷՑՍ)։ Հայտարարագիրն ավտոմատ կերպով ուղարկվում է ՀՀ ՊԵԿ մաքսային համակարգ։
3. Ինչ է տեղի ունենում ուղարկելուց հետո
Համակարգն ուղարկված հայտարարագիրը մշակում է ռիսկերի կառավարման համակարգի (Automated Risk Management System) միջոցով և հատկացնում է համապատասխան ուղին․

• Կանաչ ուղի (Green Channel)․ Հայտարարագիրն ընդունվում է ավտոմատ, ապրանքը թույլատրվում է բաց թողնել առանց լրացուցիչ զննման։
  
• Դեղին ուղի (Yellow Channel)․ Պահանջվում է փաստաթղթային մանրամասն ստուգում մաքսային տեսուչի կողմից։
  
• Կարմիր ուղի (Red Channel)․ Պահանջվում է ապրանքների ֆիզիկական զննում և փաստաթղթային ստուգում։
  

Ամփոփում
Էլեկտրոնային հայտարարագրումը զգալիորեն արագացնում է մաքսազերծումը, սակայն պահանջում է ԱՏԳ ԱԱ կոդերի և մաքսային օրենսդրության ճշգրիտ իմացություն։
Շատ դեպքերում մաքսազերծման և էլեկտրոնային հայտարարագրի անսխալ լրացման համար անհրաժեշտ է դիմել մաքսային բրոքերի։ Դուք կարող եք անվճար տեղադրել ձեր հարցումը brokers.am կայքում և ստանալ տարբեր գնառաջարկներ փորձառու մաքսային բրոքերներից՝ ընտրելով ձեզ համար ամենամատչելի և հարմար տարբերակը։

Հաճախ Տրվող Հարցեր (FAQ)
Հարց 1․ Ո՞ր համակարգի միջոցով է ներկայացվում էլեկտրոնային մաքսային հայտարարագիրը Հայաստանում:
Պատասխան․ Էլեկտրոնային հայտարարագրերը ներկայացվում են ՀՀ «Արտաքին առևտրի ազգային մեկ պատուհան» (Trade.gov.am) պորտալի և e-Customs համակարգի միջոցով։
Հարց 2․ Ի՞նչ է անհրաժեշտ էլեկտրոնային հայտարարագիր ներկայացնելու համար:
Պատասխան․ Անհրաժեշտ է ունենալ նույնականացման քարտ (ID card) կամ էլեկտրոնային ստորագրություն (ԷՑՍ), գրանցում համակարգում և կից փաստաթղթերի էլեկտրոնային տարբերակները (Invoice, Packing List, CMR/AWB)։
Հարց 3․ Կարո՞ղ է արդյոք մաքսային բրոքերը էլեկտրոնային հայտարարագիր ներկայացնել իմ փոխարեն:
Պատասխան․ Այո, լիցենզավորված մաքսային բրոքերները ունեն լիազորված հասանելիություն էլեկտրոնային համակարգերին և կարող են ձեր անունից արագ ու անսխալ ներկայացնել հայտարարագիրը։